كلياتي از تاريخ فرهنگي خوي
حجت الاسلام سيد رضي شكوري امام جمعه خوي در گفتگو با شبكه خبر سيما جمهوري اسلامي ديدگاه هاي خود را در مورد تاريخ فرهنگي خوي به شرح زير بيان نموده که با تشکر از هفته نامه اورین این مطلب نقل میگردد
مردم شهرستان خوي از ابتداي ورود اسلام به آذربايجان ديــن مـقـدس اسـلام را بــا آغــوش بــاز پـذيـرا شــده و هميشه طرفدار و مدافع خاندان پيامبر (ص) بوده و پناهگاه و مـأمـن آنـان در دوران حـاكميّـت بـنـي اميّـه و بـني عباس وجـود تـعدادي از امامزاده ها در شهر و اطراف بهترين گواه بر اين مدعي است.
شهرستان خوي از قرن ششم به عنوان يك قطب فـرهنـگي در آذربـايـجـان مـطـرح بوده است. لـذا مي خـواهـيـم بـه صورت فـهـرست مواردي را از تاريخ درخشان فرهنگي اين شهر مطرح كنيم:
1ـ بطوريكه اشـاره شـد قـرن ششم اوج فعاليت هاي علـمي و فـرهنگي اين شهرستان بوده و اسامي تعداد زيادي از دانشمندان اين شهر در سينه تاريخ باقي مانده است از قبيل:
الف: قاضي شمس الدين احمد خوئي: كـه در زمـان ملك عيسي بـه شـام مسافرت كـرد و در آنجا به عنوان قاضي دمشق منسوب شد و در مدرسه عاليه آنجا به تدريس پرداخت.
لازم به ذكر است كه ايشان شاگرد فخر رازي بوده و تفـسير نـيـمه تـمـام او را بـه پايـان برد.
ب: قاضي القُضات شهاب الدين محمد خوئي: كه فرزند قاضي احمد خوئي بوده كه از ايشان تأليفات زيـادي بـاقي مانـده است.
ج: حسام الدين حسن مظفري خوئي
تذكر: در قـرن ششم شهرستـان خـوي داراي يك حـوزه علميّه قوي بوده به نام حوزة الفَرَج. دانشمندان برجسته زيادي از اين حوزه برخاسته و دركشـورهـاي مخـتـلـف بـه تـبـلـيـغ ديـن پرداخته اند از قبيل: ايران، مصر، شامات، قفقاز و تركيه.
عصر صفويان: رونق ديگر حوزه هاي علميه خوي در عصر حاكميت صفوي بوده كه پس از مهاجرت دانشمندان لبـنـان بـه ايـران ايـن شهر به يك مركز علمي تبديل شد و داراي حوزه هاي علميّه متعدد گرديد ازقبيل:
الف: حوزه علميّه خان: كه مؤسس آن حسينقلي خان دنبلي در 1208 .ق بوده.
ب: حوزه علميّه شفيعيه: كه توسط حجت الاسلام شيخ محمّد شفيع در ســال 1246 ه .ق بــنــا گــرديـــد.
ج: حوزه علميه حاج آقا حسين امام جمعه:كه در سـال 1250ه .ق تـأسيـس شــد.
د: حوزه علميه نمازي: كه در سـال 1200ه .ق دوران حـاكمـيّـت دنـبـلـي هـا تـوسط حاج محمد داماد مرحوم حاج شيخ محمد نمازي بنا گرديد كـه قـديـمـي تـريـن حوزه اين شهرستان پس از حوزه علميه فَرَج بوده كه شخصيت هاي علمي بسياري از اين حوزه برخاسته اند ازآن جمله است: حـضـرت آيـت الله العظمي سيّـد ابـوالقـاسم مـوسـوي خـوئي مي باشد.
لازم بـه يـادآوري است كه حوزه نمازي بعد از پيروزي انقلاب با عنايت رهبر كبير انقلاب حضرت آيت الله العظمي امام خميني (قدس سره) تجديد بنـا گرديد.
آمار علماء و طلاّب خوي:
1ـ اكنون متجاوز 200 نفر از علماي برخاسته از حوزه علميه خوي در خـود شهـرستـان و اطـراف مشـغـول تـبـلـيـغ ديـنـي هستند.
2ـ حدود يكصد نفر طلبه برادر در حوزه علميّه نمازي مـشـغـول بــه تـحـصيـل هـسـتـنـد، تــا پــايـه 8 .
3ـ در حوزه علميه قم متجاوز از 200 نفر از طلاب و فـضلا مشـغـول تـدريـس و تـحصـيل هستند.
4ـ متجاوز از 50 نفر از طلاب خوئي در ساير شهرستان ها از قبيل:تهران، بناب، تبريز ، كرج، خوانسار مشغـول تحصيل هستند.
خاندانهاي علمي خوي:
يكي از زيبـائـي هـاي تـاريـخ عـلـمي ايـن شهـرستـان ايـن است كه نوعاً عـلـمـاي بـرجـسـتـه بـه صورت خـانـواده در طـول قـرنـها دراين شهرستان خدمت كرده اند كه نوعاً تحصيل كرده نجف بوده و اساساً از شاگردان: سيّد مهدي بـحـر العـلـوم (ره) ـ شيخ جعفـر كاشف الـغـطاء (ره) ـ شــيـخ يـوسـف بـحرانـي (ره)ـ شـيـخ مـرتـضـي انـصـاري (ره)ـ شـيخ هادي تهراني (ره)ـ شيخ محمدحسن صاحب جواهر(ره)
از جمله اين خاندانها عبارتند از:
الف: خاندان شيخ عبد النبي طسوجي: از شـاگـردان شيـخ يـوسف بـحـرانـي (ره) كه از اين خاندان 7 نفر در اين شهرستان به تبليغ دين و اقامه نماز جمعه مشغول بودند.
ب: خاندان علامه ميرزا محمد حسن زنوزي: از شـاگـردان مـرحـوم حـاج آقـا محمّـد بـهبـهانـي و صـاحب دايـرة المعارف ريـاض الجنـة كه از اين خاندان شش نفر درشهرستان خوي خدمت كرده اند.
لازم بـه ذكـر است كـه مقـام معظم رهبري مدظله از ناحيه مادر مكرمه شان به اين خاندان منسوب هستند.
ج: خاندان نمازي: كه اين خاندان از مرحوم شيخ محمد نمازي آغاز ميشود و پـنـج نـفـر از ايـن خـانـدان در خـوي خـدمت كرده اند.
د: خاندان شيخ الاسلام: كه سه نفر بـه نامهاي شيخ ابراهيم، شيخ محمد رضا و شيخ فتح الله از اين خاندان در خوي خدمت كرده اند.
ر: خاندان فاضلي: كه از مرحوم شيخ عبدالله خوئـي از شاگردان آيت الله سيد حسين كوه كمري آغاز مي شود كـه از ايـن خانـدان 7 نفر در اين شهرستان خـدمـت كـرده انـد و هنـوز نيـز ادامـه دارد.
ز: خاندان آين الله خوئي: كه اين خاندان از پدر بزرگوار مرحوم آيت الله العظمي خوئي يـعـنـي آيـت الله حـاج سيـّـد عـلـي اكـبـر كـه از شـاگــردان شيـخ محمّد حـسن مامغـانـي در نجف بـوده آغـاز مي شود.
لازم به ذكراست ازاين خاندان حدود 7 نفر بــه عــالـم اســلام خــدمــت كــرده انــد.
هـ: خاندان مقبره: كه از مرحوم آيت الله حاج ميريعقوب مقبره از شاگردان مرحوم سيـّد مهدي بحر العلوم آغاز مي شود كه از اين خاندان چهار نفر در شهرستان خوي خدمت كـرده اند.
شخصيت هاي علمي معروف خوي: در اين شهرستان تعدادي از علماي برجسته نيز ارائه خدمت كرده اند از آن جمله است:
1ـ آية الله حاج ميرزا ابراهيم خوئي از شهـداي انـقلاب مشروطـه كه در حدود 10 جلد كتاب علمي خطي و چاپي از ايشان باقي مانده است .
2ـ آيت الله شيخ علي خوئي از شاگردان بـرجسته شيخ مرتضي انـصاري كه در نجف مشهور بـوده كـه بـعد از استـادش مرجعيت شيعه به ايشان خواهد رسيد كه متأسفانه قبل ازاستادش دارفاني را وداع گفت و از ايشان كتب علمي باقي مانده از جمله: حاشيه بر فرائد الاصول استاد خود.
3ـ آيت الله شيخ علي خاكمرداني از شاگردان مرحوم شيخ انصاري كه از ايشان يازده جلد كتاب علمي بـاقي مانده كه نسخ خطي بعضي از آنها در كتابخانـه آيـت الله العظمي مـرعشي نجفي مـوجود است.
4ـ آية الله ميرزا حبيب الله هاشمي صاحب شرح معروف بر نهجالبلاغه به نام منهاج البراعة
محوريت حوزه علميّه خوي
لازم به يادآوري است كه حوزه علميّه خوي در طول تاريخ نه تنها در آذربايجان براي دانشمندان و طلاّب مركزيّت و محوريّت داشت بلكه تعداد زيادي از طلاّب كشورهاي همسايه در حوزه هاي علميّه ايـن شهر بـه تحصيل مي پرداختند مانند: طلاّب شهرهاي شيعه نشين كشور تركيه، طلاّب منطقه قفقاز، طلاّب منطقه نخجوان ، ايروان و لنكران .
لازم بـه ذكر است كـه حوزه علميّه نـمازي در بـرهه اي از زمان توسط يكي از دانشمندان مهاجر از شوروي به نام مرحوم حاج شيخ قاسم مهاجر مديريت شده است كـه يـكي از علماي بـرجسته و روشن فكر آن زمان بوده كه داراي تأليفات متعددي هستند.
كتابخانه حوزه علميه: حوزه علميه فعلي شهرستان خوي (نمازي) داراي كتاب هاي ارزشمند و نفيس ميباشد كه در سه مخزن نگهداري و خدمت رساني مي شود:
1ـ مخزن كتب خطي به تعداد حدود 1400 جلد كه بخش مهمي از آنها از آثـار دانشمندان خـود شهرستان خـوي در قـرنـهاي مختلف است. بـا در نـظـر گـرفـتـن وجود تـعداد زيـادي از نسخـههاي منحصر به فرد ، موردتوجه دانشمندان نسخه شناس و كتابخانه هاي معتبر ايران شده است. به طوريكه مرحوم سيد عبد العزيز نسخه شناس معروف جهت بررسي كتب خطي ايـن حـوزه به مدت يك هفته در اين كتابخانه به پژوهش پرداختند.
2ـ مخزن كتب چاپ سنگي حدود متجاوز از 2000 جلد كه در محل جـداگانه نگهداري مـي شود كه نوعاً نفيس مي بـاشند.
3ـ مخـزن كتب چاپي بـه تعداد حدود 24000 جلد كه در يكي از طبقات حوزه علميه نمازي نگهداري مي شود كه همه روزه به حدود 900 نفراز اعـضـاي كـتـابـخانـه، طلاّب و عـلـما سـرويـسدهـي مـي شـود .
حوزه علميه خواهران: از سال گذشته حوزه خواهران به نام مدرسه الزهرا (س) در اين شهرستان راه انـدازي شـده است كـه داراي 60 نـفـر طلـبـه خـواهـر مـي بـاشد. بـر اساس ارزيـابـي گـروههاي اعـزامي از مـركز مديريت حوزه خواهران قم يكي از حوزه هاي موفق استان مي باشد. به طوريكه در سال دوم تأسيس اين شهرستان به عنوان مـركـز آزمون براي شمال استـان مشخص گرديد.
مساجد خوي: با توجه به سابقه فرهنگي اين شهرستان و عالم خيز بودن آن هم اكنون حدود 430 مسجد در خود شهرستان و اطراف مـوجود و دايـر است. كه150مسجـد در خـود شهـر و بقيه در روستاهاي اطراف مي باشد.
لازم بـه توضيح است تـعـدادي از مساجـد خـوي بـا توجه به قدمت و معماري آنها از آثار فرهنگي ماندگار اين شهرستان هستند كه زير نظر ميراث فرهنگي اداره مي شوند. از آنجمله است:
مسجد مطلب خان كه يكي از نوادگان مـرحـوم شـيـخ بـهـائـي ساخـتـه است، مسجـد سيـد الشـهـداء (مسجد جمعه)، مسجد ملا حسن، مـسـجــد شـيـخ .
دانشگاهها و دانشكده هاي خوي
اكنون در شهرستان خوي حدود 12 هزار دانشجو از خود شهر و ساير مناطق كه در دانشگاهها و دانشكده هاي زير مشغول به تحصيل هستند:
دانشگاه آزاد اسلامي، دانـشـگـاه پـيـام نـور، دانشكده علـوم قرآن، دانـشـكده پرستاري، دانــشكده فــني، آمـوزشكـده مـهديه،آمـوزشـكده سـماء
دارالصفای خوی...شهر هزار خورشید... شهری که آرامگاه ابدی شمس تبریزی است ... شهری که پوریای ولی این شیر مرد تاریخ در آن خفته است... شهری که آیت الله خویی ها ،فاضلی ها مرقاتی ها،آقاسی ها ، حاتم خان ها ودنبلی ها ،ملا علی وملا حسن وملا احمد ها ، سید مقبره ها وشیخ نوایی ها وزریاب ها و جوانشیرها و ریاحی ها وکبیری ها و هنرور ها وکوچری ها و هزاران سردار شهید پرورده...هزاران هزار مردان نام آور که...در جای جای این کره خاکی بودند و هستند وخواهند بود...
